Gure ohituraz beste, bi lagun batera aurkeztuko ditugu gaur. Zergatik, berehala konturatuko da irakurlea.
Koadrila berekoak ziren Antton Ixkiña eta Pello Expaiñ: zezenketari edo toreatzaile koadrila berekoak, alegia. Kapotearekin aritzen zen lehenengoa, banderilak jartzen bigarrena. Elkarrekin inguruko zezen plaza guzti-guztiak korritu zituzten joan den mendearen amaieran eta mende honen hasieran: Donostian, Hondarribian, Azpeitian, Arrasaten, Deban, Mutrikun... Denetan erakutsi zuten zer den zezenaren aurrean ausardia izatea... ihes egiteko. Halako fama lortu zuten, non antzerkira ere eraman zituen V. Iraolak Ishkiña Mutrikun izeneko bakarrizketan; Pepe Artolak jokatu zuen obra hori Antzoki Zaharrean behin baino gehiagotan.
Donostian zuten behin zezenketa, arratsaldeko orduetan. Pello Expaiñ etxean da emazteak lagundurik, erdi toreatzaile erdi praisku itxurako bere trajea jazten. Non datorren Ixkiña oihuka, berandu dela eta. Bildurrak aidean, Pellok emazteari: - Ariyo, Kaxilda! Ez nazu geyago ikusiko. Ixkiña aldamenetik, Ameriketan ibilitako toreatzailea balitz bezala: - Ez kuidadorik iruki, nerekin dijua ta.
Batek eta besteak, plazan izugarrizko kemena erakusten zuten, batez ere zezenaren aurrean korri egiten. Haiek bai trebeak, inon treberik bazen, adarrari ihes egiteko! Hala ere, halako bildurrez ibili arren, ez ziren sekula etxeratuko zezenak zilipurdika bidali eta galtzipurdiak ondo urratu gabe.
Pello Expaiñ, banderileroz gain, pelotari txukuna zen. Muralla zaharraren kontra behin pilotan ari zela, goi-goitik mutikoskor batek sekulako karkaxa bota omen zion; ia-ia lepondoan harrapatu zuen: - De repente eroriko aldek murallatik bera; ez gaxki nai diyotalako, baizik zeiñ dan ezagutziatik.
Bere azken egunak enterradore lanetan egin zituen Pellok. Behin, lagun batek kalean ikusi eta bere bizimodu berriaz galdetu zion: - Gaxki, gizona; jun dan astian aingeru arrayo bat besterik ez da ill.
Iritzi bat
Izenburu horrekin, V. Iraolak bertso ahu idatzi zuen:
Toliatzalle onik eztala
ori ez nezake esan,
zeren char onak -ziyon Marichuk-
diyote dirala izan:
ikusi ditut Gerra, Fraskuelo,
emen Aranaren plazan,
salerosuak ziraden biyak
salero duenik bazan,
¡baña neretzat Anthon Iskiña
bezelakorikan etzan!