Bi urte luze eta 90 bat izen, horra "Donostiar haien garaia..." izenaz Irutxulon izandako sailak zer eman duen; aldameneko orrian duzu, irakurle, zerrenda osoa. Denetarik aurkituko duzu bertan: arrantzaleak, kirolariak, sendagileak, abokatuak, bertsolariak, margolariak, zezenketariak, harakinak, antzerkilariak, linterneroak, irakasleak, itzainak, bizarginak, inprentariak, musikariak, enpresarioak, apaizak, idazle asko, eta emakume gutxi: 10 besterik ez.

Lanik zailena, alderi gabe gainera, emakumeen berri bilatzea izan da: dirudienez, emakumeek ez dute biografia publikorik, ez eta aurpegirik. Adibidez, Elbira Zipitria batek, edo Maritxu Barriola batek, edo Katalin Eleizegi batek, edo ez dute aipamenik gure entziklopedietan, edo aipamenen ondoan ez dute argazkirik merezi. Hamar emakume horietatik zortzitan, behintzat, argazkia familiartekoren batek emanda argitaratu genuen. Zorrotza da historia emakumeekiko, bizitza den bezainbatean: ez ditu aise onartzen izen propioaz.

Nori bere aurpegia jartzen ahalegindu gara sail honetan; bitan-edo, ez dugu lortu. Gainerakoetan, kronika bakoitzak bere argazkia izan du. Gehienetan, handik edo hemendik "lapurtuta" (iturria aitortuta, beti); bestetan, zorionez, eskupetik lortuta. Pozik handienak horiexek izan dira: ezustean halako batek deitu eta esatea "aizu, ni Urliaren biloba naiz" edo "nire ama Berendiarekin aritu zen antzerkia egiten". Haien etxera joan, argazki zaharren kutxa zabaldu, eta aspertu arteko berriketan eman ditugu asteroko artikulua prestatzeko ordurik gozoenak. Ustegabeko laguntzaile horiei esker, 26 argazki inedito argitaratu dira sail honetan. Ezin hasiko gara denen izenak aipatzen, ez genuke eta lekurik aski orri osoan. Har bezate gure esker onaren aitortza!

Modu bateko edo besteko akats edo huts egiterik gabeko asterik izan ote da? Nekez. Beti argitaratu ondoren konturatu behar! Lau begi, hamaika irakurraldi zorrotz: dena berdin da, akatsa itzuri egingo zaizu, eta inprimategira joango da zu ohartu aurretik. Behin, huts egite potzoloa izan genuen: Jose Manterola Beldarrainen orria bi aldiz argitaratu genuen, lehenbizi 44. alean, eta hilabete beranduago 49.enean. Irakurlea ez zen ziurrenik ohartuko, baina gu bai! Tira, Manterola ez zen bi bider argitaratzeko txarrena...

Orain dela bi urte, 1995eko otsailaren 24an Bilintxekin hasi, eta joan den astean Joxemi Zumalaberen orriaz amaitu arte, sail honek astero-astero atera du bere orria Irutxulon, bitan bakarrik huts eginda (103. eta 126. aleak), publizitate ugariari leku egiteko.

Sortzez edo bizitzaz donostiarrak izan dira sail honetan. Kronologiari errespetu handirik izan gabe, XIX. mendearen amaiera aldean hasi, XX. mende zabalean jarraitu eta XXI. mende atarirainoko bidea egin du sailak. Bizimolde eta euskaldun izateko moduen erakusle izan nahi luke, alde askotara ahanzturaren itzalera eroritako garai baten lekuko.

Irutxuloko lagunen langintza hobeki ezagutzeko tartea ere eman dit sail honek. Miresturik diot: sekulako lana egiten dute hain bitarteko laburrekin. Bertatik bertara ikusita, harrigarriko zeregina dirudi asteroko aldizkaria, zer esanik ez publizitatearen diru iturri bila ari diren langile nekaezinen emaitza. Lagunarte alai eta jatorra aurkitu dut beti haien artean.